Yalnızca Çerkeslerin Bildiği Dillere Destan 16 Lezzet

Farklı Türk kültürlerinde yenen yemeklere bayılıyoruz, bir anda uçak bileti alıp gidesimiz geliyor. Bulgaristan Türklerinin bayıldığımız yemekleri, Arnavut göçmenlerinin tadından vazgeçemediğimiz yemekleri ve şimdi de sırada Çerkes yemekleri var.

Çerkesya; Kırım sınırlarından başlar ve Kafkasya dağlarına kadar uzanır, Rusya Federasyonu’na bağlıdır, Adıgeyliler, Çerkesler, Kabardeyler, Şapsığlar olmak üzere dört farklı halktan oluşur. Bu yüzden yemeklerine farklı şekilde isim verirler. Hem Türk hem de Rus etkisinin görüldüğü Çerkes mutfağında hamur işi ve et oldukça önemlidir. Bir de Çerkes peyniri vardır ki dünyaya nam salmıştır.

Merak edilen bir noktaya da parmak basmak isteriz: Dilerseniz Çerkes dilerseniz Çerkez diyebilirsiniz. 

Çerkez yemekleri denildiğinde akla ilk gelen 16 yemeği sizler için bilenlerine de danışarak bir araya getirdik. Eğer eklemek istediğiniz yemekler varsa bize bunu yorum olarak iletmeyi unutmayın diyoruz.

Ana yemek sayılır: Şıpsi pasta, şıpsibasta, şıpsibaste

Belirttiğimiz gibi farklı bölgelerde birden fazla söylenişe sahip yemekler var. Bunlardan ilki şıpsi pasta. Şıpsi tavuk ya da et olarak söyleyebileceğimiz yemek kısmı, pasta ise mısır ya da buğday unundan yapılan lapadır. Bir şıpsiden bir pastadan alınarak yenir.

Kaçamak da diyebiliriz: Abista, mamursa, mamrise

Kaçamak olarak bildiğimiz yemeğin Çerkes versiyonudur. Farklı bölgelerde yine farklı isimler alır. Çerkes peyniriyle servis edilir. Yanına da bolca yoğurtlu ya da sütlü yiyecekler konulur. Ana yemek olmasa da ana yemek görevi görür.

Etli yahni gibidir: Lepsi

Kuzu ya da dana etlerinin uzun süre pişirilmesiyle ortaya çıkan etli yahni yemeğidir. Kemikli ya da kemiksiz olarak pişirilebilir. Yanına mutlaka abista gerekir.

Çerkeslerin mantısıdır: Haluj, hıngel, hınkal

Kendisinin de birden fazla ismi vardır; haluj, hıngel, hınkal, hambal ya da hampal denilir. Patates, kıyma ya da peynirle hazırlanan Çerkes mantısıdır. Ukrayna varenikisine benzer. Üzerine sour cream dökülerek servis edilir.

Açmaya benzer: Halvane

İsminden helvayı andırsa da aslında kendisi bol yumurtalı bir açmadır. Üzeri yumurtalanarak fırına atılır ve böyle servis edilir. İnce ve yuvarlak şekilde hazırlanır.

Mumbar dolmasının Çerkes’idir: Corme

Mumbar dolmasında olduğu gibi içi doldurulan bağırsaklar ocaklarda ısıtılarak kurutulur. Ardından kış aylarında farklı zamanlarda kızartılarak yenir. Ana yemeklerin en oturaklılarından bir tanesidir.

Suyu sever: Metaz

Buğday unundan hazırlanan hamurun içine peynir konulur ve ardından kapatılan hamurlar suda pişirilir. Birazcık mantıyı hatırlatsa da aslında tam olarak değildir. Suya pişen mini börekçikler diyebiliriz.

Gözlemenin kardeşidir: Velibah

Evde hazırladığımız gözlemelerin sacta hazırlanmış halidir velibah. Üzerinde tereyağ eritebilir, dilediğiniz reçelle yiyebilirsiniz. Kahvaltıların kraliçesi sayılır.

Gnocchi (nyokki) dize gelir: Gınnış

Mantı hamuru gibi açılan hamurdan kareler kesilir ve bir tarafından diğer tarafına yuvarlanır. Ardından tavuk suyunda kısa bir süre pişirilir. Didiklenmiş tavuk ve tavuk suyuyla servis edilir. Canınızı çektirir, midenizi guruldatır.

İçi dolu açmadır: Gubate

Üçgen şeklinde hazırlanan açmalara benzer. İçine patates ya da kıyma konulabilir. Üç tarafından açık, ortalarından kapanacak şekilde yapılır. Arasına tahin, üzerine pekmez sürülür.

İçinde bal da vardır: Ape yeşek

Kendisini lokma gibi düşünebilirsiniz. Kızartılan hamurların üzerine dökülen şerbetle çıkan sesi tarif edemiyoruz. Bunun yanı sıra şerbete eklenen bal da tatlıyı bal gibi yapıyor bal.

Kalburabastıya benzetilebilir: Hurmisa

Çerkeslerin en sevdiği bir diğer tatlıdır. Şerbetli bir tatlıdır ve içindeki badem içtiğiniz çayla bütünleşir. Sabah akşam yemek isteyebilirsiniz, aman diyelim abartmayın 

İsmi zor kendisi güzeldir: Jijig

Kalın bir hamur hazırlanır, üzerine kuşbaşı kesilmiş kuzu ya da dana eti gelir. Fırına verilir ve bekleyiş dolu dakikalar başlar. Çünkü gelen yemek hem doyurucu hem de lezzet deposu olur.

Hayır, helva değildir: Haliva

Haliva çiğ böreğin neredeyse kankasıdır. Thurıje halıjo olarak da bilinir. Tavada tereyağında pişirilir. Böylece hem lezzet dolu kokar hem de tereyağının tadı hamura geçer. Afiyetler.

Hamur kızartmasıdır: Şelame

Bulgaristan göçmenlerinin yaptığı kolaca benzemesiyle dikkat çeker. Velibahta olduğu gibi yanında dilediğiniz reçel ya da kahvaltılıkla tüketebilirsiniz. Önemli olan birisine şelame yaptırabilmek 

En leziz bonustur: Şıpsi – Çerkez tavuğu

Unuttuk zannettiniz değil mi? Listeye baş tacı olabilecek kadar güzel ancak bir o kadar da yanlış bilinen bir yemektir Çerkez tavuğu. Çünkü son zamanlarda daha kolay olsun diye “yalancı Çerkez tavuğu” diye bir şey ortaya çıktı. Oysa ki iyi bir Çerkez tavuğu didiklenerek ya da robottan geçirilerek değil havadan uzun uzun dövülerek hazırlanır. Altın günlerinin en prestijli konuğudur.

Devamını Oku...

20 Örnekle Farklı Kültürlerde Mantı Geleneği

“Mantı dediğin kaşıkta 40 tane koyun koyuna yatacak, gerçek mantı işte böyle olur!” diyorsan şimdi sakin ol ve elindeki kaşığı yere bırak. Üzülerek söylüyoruz ki sevgili yemek aşığı, mantı sadece Kayseri’ye ait yöresel bir yemek değil. Aslına bakarsan sadece Türkiye’ye de ait değil. Evet, durum bu.

Madem bu kadar üzüldük, biraz toparlanalım. Bakalım hangi ülkeler mantı ve mantıya benzer yemekleriyle karşımıza çıkıyor ve bizi güzelim mantımızdan vazgeçirmeye çalışıyor?!

Az da değiller.

1. Çin – Baozi

Baozi ya da diğer adları ile “bao, bau, nunu”, geniş mantı hamurlarının içine et ya da sebze doldurulması ile oluşur. Buharda pişirilerek hazırlanan bu mantı türü kendi içinde 13 farklı şekilde hazırlanır.

2. Özbekistan – Kaskoni

Eski Türkler, Özbekler ve Kırgızlar’ın bir araya gelerek “Biz bu mantı işini ‘kıvırırız’” demesiyle oluşan Kaskoni, hem kızartılarak hem de haşlanarak hazırlanır. İçine bal kabağı koyanlar bile mevcut. İş hamur işi olunca insanoğlu dur durak bilmiyor maalesef

3. Kore – Mandu

Moğollar’dan ne alırsak kardır diye düşündüklerinden olsa gerek, Koreliler mantıya Mandu adını verip üç farklı pişirme biçimiyle sunmuşlar. Her zaman olduğu gibi işin içinde buharda pişirmek de var. Nasıl ve hangi malzemeler ile pişirildiğine bağlı olarak da 12 farklı mantı yaratmak mümkün Kore’de.

4. Moğolistan – Buuz

Türk mantısının büyütülmüş versiyonu olarak kabul edebileceğimiz Moğol Buuz, soğuk ülkelerin en büyük ganimetlerinden bir tanesi olan depo kök bitkilerle lezzetlendiriliyor. Elini atsan soğan ya da sarımsak çıkan bu ‘kara’ topraklarda yapılan yemekler de bu nedenle güzel oluyor.

5. Japonya – Nikuman

Çin’in “Baozi”si ile neredeyse aynı olan Japonya’nın Nikuman’ı içerik olarak domuz etinin de bolca kullanıldığı bir yiyecek. Özellikle sokak satıcıları ve festivallerde yetişen götürüyor, patron çıldırıyormuş.

6. Nepal – Momo

Nepal’i, Butan’ı, Güney Hindistan’ı hep Momo yermiş. Diğer mantılardan tek farkı ise içsiz olarak da servis edilmesi. Ancak bildiğimiz gibi bu milletler hiçbir yemeği asla sossuz düşünemez. Düşünmemeli!

7. Gürcistan – Khinkali

Sovyetler Birliği’nde yediği içtiği kimseyle ayrı gitmeyen Gürcistan mutfağı tabii ki hem doğu hem de kuzey mutfağından etkilenir. Moğolistan’ın Buuz’u ile neredeyse aynı olan Khinkali, mantar, patates ve et dolgulu tombul tombul bir lezzettir.

8. İtalya – Ravioli

Bizim gözümüzde “Hamurcu İtalya” olarak yer etmiş İtalya’nın tabii ki de kendisine ait bir mantısı olması şaşırtıcı değil. E pizza desen onlarda, makarna desen onlarda, mantı neden olmasın ki? Ravioli, genellikle kare şekilde etrafı kapalı hamurlar şeklinde hazırlanır. Peynir ve ıspanak gibi besinlerin içine girdiği, bazen soslu bazen sossuz şekilde servis edilen Ravioli, el yapımı olduğunda tadından yenmez.

9. Afganistan – Mantu

Türk mantısına en yakın mantılardan bir tanesi olan Afgan Mantu’su, şekil itibariyle benzerliğini Çin – Kore, sos ve içini Türk mutfağından alır. Dana da ya kuzu eti ile hazırlanan mantı yoğurt ile servis edilir.

10. Bosna Hersek – Klepe

Mutfağına her zaman saygımızın büyük olduğu Bosna Hersek mutfağının en sevilen lezzetlerinden bir tanesi de Klepe’dir. Yoğurt sosu ile servis edilen Klepe, Osmanlı – Bosna mutfağının yakınlığına selam eder.

11. Ukrayna – Vareniki

2 ay boyunca Ukrayna’da yaşayan birisi olarak rahatlıkla söyleyebilirim ki favori lezzetlerimden bir tanesi Vareniki’dir. İçi et, mantar, patates ya da kiraz dolgulu olan bu mantı türü yarım daireler şeklindedir. Post Sovyet ülkelerinin kaşıklanarak yenilesi “sour cream”i ile servis edilir. Burunda tüter.

12. İspanya – Noqui

Winnie the Pooh’un bal kovanını andıran Noqui’ler, sebze ve et ile doldurularak servis edilir. İtalya’nın Ravioli’sine benzeyen Noqui, sofralara gelen ara sıcak gibi bir lezzettir ancak biz mantıya “ara sıcak” denmesine biraz içerlemedik değil :p

13. İsveç – Palt

Soğuk diyarlarda bir kez de İsveç ile karşınızdayız. Patates kaplı içi tombul etli Palt İsveç mutfağının mantısı olarak da kabul edilebilir. Bizim yoğurt ile servisimizden özenmiş olacaklar ki sütle servis etmekteler yemeği.

14. Polonya – Pierogi

Pierogi ilk görüşte yemek aşkına düşmenize neden olacak bir yemek. Genellikle patatesle doldurulmuş hamurlar önce haşlanıyor ardından da tereyağı ile kızartılıyor. Üstüne de kızartılmış soğanlar serpiliyor. Tadından yenmiyor!

15. Rusya – Pelmeni

Ukrayna ve Polonya’nın mantıları ile neredeyse aynı olan Pelmeni, en sevilen mantı türlerinden bir tanesi. Sour cream ile servis edilen bir diğer güzellik de bu.

16. İsrail – Kreplach

Tavuk çorbası ile servis edilerek mantıya farklı bir boyut getiren Kreplach et, patates ya da farklı sebzelerle oluşur. Hamuru ise erişte hamuruna çok benzerlik gösterir. Bu bir işaret mi?

17. Tayvan – Ba-Wan

“Mantının içine her şeyi koyabilmeliyiz, işte demokrasi budur!” diyen Tayvanlı kardeşlerimiz hazırladıkları hamurun içine bambu da koyarak görüşlerini belli etmişler. Tayvan’ın yerel yemeklerinden bir tanesi olan Ba-Wan, neredeyse her dükkanda satılmakta.

18. Beyaz Rusya – Kalduny

Kuzey ülkelerinin mantılarına benzeyen Kalduny’nin lezzetinden daha çok öne çıkan bir özelliği vardır. O da kelime anlamı ile ‘sihirbaz, büyücü’ olmasıdır. 8 farklı şekilde yapılabilen Kalduny, Karadeniz şivesiyle söylendiğinde çok Türkçe görünmekte.

19. Azerbaycan – Dushbara (Düşbere)

Türk mantısına en yakın örneklerden bir tanesi olan Dushbara ya da Türkçe ismiyle Düşbere, küçük cepler halinde hazırlanır. Mantıdan farklı olarak ise çorbada sirkeli olarak servis edilir.

20. Amerika Birleşik Devletleri – Dumpling

Yurt dışına gittiğinizde kendinizi anlatabilmek ve mantı istemek için kullanabileceğiniz kelime: Dumpling. Amerikalıların mantısı iki farklı şekilde oluyor. Bir tanesi kızartılarak hazırlanıyor, diğeri ise kaynatılarak. Kaynatılarak yapılan mantı genellikle Güney bölgelerde tavukla servis edilir.

Bu ülkelerden yola çıkarak dünyadaki hemen hemen tüm ülkelerde mantı ya da mantıya benzemesiyle bizlere mantı dedirten yemekler yer alıyor. Ancak belirtmemiz gereken bir nokta var, o da yemeklerin yöreselliği ve ulusallığı konusu. Aynı ülke içinde dahi farklı kültürler nedeni ile yapılan yemekler değişebiliyor. Damak tadı ise hep güzeli arıyor.

Devamını Oku...